Babê Beşîr çîrokeke dengbêjiyê ya girîng e ku çîroka Ehmedê Silêman, kesayetiyekî girîng ê eşîra Omeryan ku li herêma Nisêbînê ya Mêrdînê dijî, vedibêje. Berhem, bi rêya karakterê wî, şikestin û lêgerînên ku civaka Kurd di atmosfera siyasî ya aloz a salên 1920an de jiyaye, vedibêje. Ev vegotin, beşek bihêz a çanda devkî ye, ji nifşekî bo nifşekî din hatiye veguhastin.
Eşîra Omeryan eşîreke Kurd a kevnar e ku di seranserê dîrokê de li qadeke erdnîgarî ya fireh di navbera Mêrdîn, Nisêbîn, Midyad û Stewrê de bi cih bûye. Cihê herêmê li ser rêyên girîng ên bazirganiyê Mêrdîn di seranserê dîrokê de kiriye navendeke têkoşînên siyasî. Di vê serdemê de, eşîra Omeryan dem bi dem jî hatiye sirgûnkirin, û hin şaxên wê belav bûne herêmên cuda yên wekî Reqa, Erganî, Palu û Qerecedaxê.
Dîroka gelê Kurd ji hêla koçberî, sirgûn û polîtîkayên asîmîlasyonê ve jî şekil girtiye. Di serdemên cuda de, dewlet û hêzên siyasî Kurdan ji bo berjewendiyên xwe bi kar anîne; û di encama tifaq û peymanan de, gelê Kurd pir caran bedelên herî giran daye. Li gel vê yekê, Kurdan kariye ziman, çand û bîra xwe ya kolektîf biparêzin, bi taybetî bi rêya kevneşopiya dengbêjiyê.
Me ev berhem bi hev re digel M. Arif Cîzrî,ku kesayetiyekî girîng ê muzîka Kurdî û dengbêjek e, pêşkêş kir. Cîzrî, ku di nav gel de wekî “Bilbilê Kurdistanê” tê nasîn, hunermendekî girîng bû ku bi dengê xwe yê bihêz bîranîn, êş û berxwedana gelê Kurd bi rêya muzîkê vegot. Ez wî bi rêzdarî bi bîr tînim.
Babê Beşîr(Ehmedê Silêman) ne tenê çîrokek e; ew çîrokeke bihêz e ku bîra dîrokî ya gelê Kurd hildigire. Ew her wiha dersên ku ji êşên rabirdûyê hatine girtin û hêviyên me yên ji bo yekîtî, hevgirtin û pêşerojeke hevpar ji bo Kurdên îro tîne bîra me.
……………………..
Babê Beşîr, Mardin’in Nusaybin yöresinde yaşayan Omeryan aşiretinin önde gelen isimlerinden Ehmedê Silêman’ın hikâyesini anlatan önemli bir dengbêj anlatısıdır. Eser, 1920’li yılların çalkantılı siyasi atmosferinde Kürt toplumunun yaşadığı kırılmaları ve arayışları onun şahsında dile getirir. Sözlü kültürün güçlü bir parçası olan bu anlatı, kuşaktan kuşağa aktarılmıştır.
Omeryan Aşireti, tarih boyunca Mardin, Nusaybin, Midyat ve Savur arasında geniş bir coğrafyada yerleşmiş köklü bir Kürt aşiretidir. Bölgenin önemli ticaret yolları üzerinde bulunması, Mardin’i tarih boyunca siyasi mücadelelerin merkezi hâline getirmiştir. Bu süreçte Omeryan aşireti de zaman zaman sürgünlere gönderilmiş, bazı kolları Rakka, Ergani, Palu ve Karacadağ gibi farklı bölgelere dağılmıştır.
Kürt halkının tarihi aynı zamanda göçler, sürgünler ve asimilasyon politikalarıyla şekillenmiştir. Farklı dönemlerde devletler ve siyasi güçler Kürtleri kendi çıkarları doğrultusunda kullanmış; yapılan ittifaklar ve anlaşmaların ardından çoğu zaman en ağır bedeli Kürt halkı ödemiştir. Buna rağmen Kürtler dilini, kültürünü ve kolektif hafızasını özellikle dengbêjlik geleneği aracılığıyla yaşatmayı başarmıştır.
Bu eseri, Kürt müziğinin önemli temsilcilerinden dengbêj M. Arif Cizîrî ile birlikte seslendirdik. Halk arasında “Bilbilê Kurdistanê” olarak anılan Cizîrî, güçlü sesiyle Kürt halkının hafızasını, acılarını ve direncini müziğe taşımız önemli bir sanatçıdır.
Rahmetle anıyorum.
“Babê Beşîr”, yalnızca bir hikâye değil; Kürt halkının tarihsel hafızasını taşıyan güçlü bir anlatıdır. Aynı zamanda geçmişin acılarından ders alarak, bugün Kürtlerin birlik, dayanışma ve ortak geleceğine dair umutlarımızı da hatırlatır.
Peyv û Awaz : M.Arif Cizîrî
Aranje: Ali Tekbaş & Levent Canen
Dûra Çalê mij mij e axawo lo
Dûra Çalê mij mij e axawo lo
Xencera axê xiş xiş e axawo lo
Xencera axê xiş xişe babê Beşîr
Ehmed ço Diyarbekir axawo lo
Xweşmêr ço Diyarbekir babê Beşîr
Çar derî jê ra vekir axawo lo
Nîşan anî pêvekir babê Beşîr
Ço hewara Mêrdînê axawo lo
Ço hewara Mêrdînê babê Beşîr
Teyara bi xwe retînît axawo lo
Teyara bi xwe retînît babê Beşîr
Teyara bi xwe retînînît axawo lo
Nav Ereban di reşînît babê Beşîr
“Kes ne dost e û ne bira ye
Çavê hemiyan li warê me ye
Me bawerî bi êk du he ye
Wele babo em ne çar în êk parçene
Axa me ye ew Kurdistan e
Wele babê mino M.Arif Cizîriyo
Em ne çar în êk parçene
Axa me ye ew Kurdistane “
Ço hewara Koçeka axawo lo
Hat hewara Koçeka babê Beşîr
Hemî bi rext û fîşeka axawo lo
Hemî bi rext û fîşeka babê Beşîr
